Таймагамбетов Жакен Кожахметович

РЕДАКТИРОВАТЬ БИОГРАФИЮ

Туған жылы мен жері: 14.12.1953 ж., Қостанай облысы, Комсомол ауданы, бүгінде Қарабалық, Батмановка кенті.

Білімі: жоғары. 1974-1979 жж.- Қаз ҰУ, тарих факультеті.

1980-1983 жж. — КСРО ҒА СБ Тарих, филология және философия институты аспиранты (Новосібір қ.);

1984 ж.- тарих ғылымдарының кандидаты.

1989-1990 жж.- РҒА СБ Археология институтының докторанты (Новосібір қ.); 1993 ж. — тарих ғылымдарының докторы.

Жұмыс орны:

1979-1991 жж. –Қаз КСР тарих, археология және этнография институты, Алғашқы қауымдық археология бөлімінің лаборанты, КҒҚ, АҒҚ, сектор меңгерушісі;

1991-1999 жж. — ҚР ҰҒА Ә.Х. Марғұлан ат. Археология институты директорының ғылым жөніндегі орынбасары;

2000-2002 жж.  – Әл-Фараби ат. Қаз ҰУ, тарих факультетінің профессоры

2002-2014 жж.  –Қаз ҰУ, тарих, археология және этнология факультетінің деканы;

2014-2018 жж. –ҚР Ұлттық музейі директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары.

2018- б.к.д.. –ҚР Ұлттық музейінің «Археология және этнография» бөлімінің бас ғылыми қызметкері.

Ғылыми қызығушылықтары: антропогенез, Еуразияның ежелгі мәдениетінің тарихы, алғашқы қауым адамының Орталық Азия және Қазақстан аумағында қоныстану мәселелері, мәдениеті, көшіп-қонуы, этникалық байланыстары.

Ғылыми жаңалықтары: Қазақстанның әртүрлі аймақтарындағы 200-ден астам палеолит ескерткіштерін алғаш ашушы, олардың арасында – әлемдік танымалдыққа ие болған Қошқорған, Шоқтас, Қызылтау, Мұғалжар, Арал, Өзен, Майбұлақ, Үшбұлақ және т.б.. Ж. Таймағамбетов Қазақстанда алғаш рет Қошқорған-Шоқтас, Ш.Уәлиханов атындағы тұрақ, Шульбинка, Майбұлақ, Үшбұлақ, Қараүңгір сынды стратификацияланған палеолит ескерткіштерінің шүбәсіз даталарын анықтады.

Халықаралық археологиялық экспедицияларға жетекшілігі: АҚШ, Германия, Италия, Румыния, Бельгия, Австралия, Жапония, Үндістан (2013 ж.- б.т.д.) мамандары қатысқан Халықаралық интернационалдық экспедиция жетекшісі; Қазақ-Ресей бірлескен экспедициясы (1992 ж.- б.т.д.); Қазақ-Ресей-Өзбек экспедициясы (1996-2002 жж.); Қазақ-Ресей-Қырғыз (1996-2002 жж.) экспедициясының тең жетекшісі, сол сияқты Л.Н.Гумилев ат. ЕҰУ, Назарбаев университеті, ҚР Ұлттық музейі экспедицияларының жетекшісі; 1980 жылдан бастап Қазақстан территориясындағы тас ғасыры ескерткіштерін зерттеу бойынша көптеген археологиялық экспедициялардың тұрақты жетекшісі.

Халықаралық және ведомстволық гранттары: INTAS, Еуропалық, Германия, АҚШ, Жапония, Ресей, Назарбаев университеті, ҚР БҒМ, ҚР МСМ.

Ғылыми мақалалары: 49 монографияның, оқулықтардың, оқу құралдарының және алыс — жақын шетелдерде әлемнің 10 тілінде жарық көрген 420-дан астам ғылыми басылымдардың, сол сияқты 100-ден астам ғылыми-көпшілік мақаланың авторы, бірлескен авторы.

Бастамашы және негізін қалаушы: 1. ТМД аумағындағы тұңғыш бірегей Қазақстанның палеолит музейі (Әл-Фараби ат. ҚазҰУ); 2. Халықаралық «Геоархеология» зертханасы (Әл-Фараби ат. ҚазҰУ); 3. «Халық қазынасы» Ғылыми-зерттеу институты (ҚР Ұлттық музейінде, 2015 ж.).

ЮНЕСКО жағынан  шетелдік конференцияларға, экспедицияларға қатысу:

Бельгия, Германия, Франция (2), Пәкістан, Мысыр Араб Республикасы (2), Қытай (3), АҚШ, Оңтүстік Корея (2), Жапония, Ұлыбритания, Испания, Израиль, ТМД елдері – Ресей, Өзбекстан, Тәжікстан, Түрікменстан, Қырғызстан, Әзербайжан.

Кадрлар дайындауы: Жетекшілігімен тарих, археология мамандықтары бойынша 2 PhD докторы, 9 ғылым кандидаты, ондаған магистранттар ғылыми жұмыстарын қорғады. Қазақстан ғана емес, Қырғызстандағы, Түрікменстандағы ізденушілердің докторлық диссертацияларының жетекшісі. Шәкірттері Францияда, Жапонияда, Ресейде, Қырғызстанда жұмыс жасайды.

Марапаттары: ҚР Еңбек сіңірген қайраткері 2013 ж.;

— ҚР БҒМ Ш.Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты. 2001 ж.;

ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері. 2007 ж.;

— А.Байтұрсынова атындағы күміс «Үздік автор» төсбелгі иегері.  2008 ж.;

— Әл-Фараби ат. Қазақ ұлттық университетінің үздік оқытушысы. 2009 ж.;

— Қазақстан Республикасы ЖОО-ның үздік оқытушысы. 2010 ж.;

— Олимпиадалардағы, ғылыми жобалардағы дарынды балаларды тәрбиелеу және оларға білім беру ісіндегі елеулі табыстары үшін ҚР БҒМ Республикалық ғылыми-тәжірибелік «Дарын» орталығы төсбелгісімен марапатталған 2009 ж.;

Қазақ хандығының 550-жылдық мерейтойына арналған ескерткіш медаль. 2015 ж.;

— «ҚР Конституциясына 20 жыл» медалі. 2015 г.;

М.Қ. Қозыбаев ат. медаль. 2016 ж.;

— «Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы» медалі. 2016 ж.

— Ғылым мен техниканың дамуына қосқан елеулі үлесі үшін ҚР Білім және ғылым министрлігінің екі дүркін Мемлекеттік стипендианты. (1997-1999 жж.; 2006-2008 жж.).

 

Год и место рождения: 14.12.1953 г., Костанайская область, Комсомольский район, ныне Карабалыкский, п. Батмановка.

Образование: высшее. 1974-1979 гг.- КазГУ, исторический факультет.

1980-1983 гг. — аспирант Института истории, филологии и философии СО АН СССР (г. Новосибирск); 1984 г.- кандидат исторических наук.

1989-1990 гг.- докторант Института археологии СО РАН (г. Новосибирск); 1993 г. — доктор исторических наук.

Место работы:

1979-1991 гг. – лаборант, МНС, СНС, зав.сектором отдела первобытной археологии Института истории, археологии и этнографии АН КазССР;

1991-1999 гг.- зам. директора по науке Института археологии им.А.Х.Маргулана  НАН РК;

2000-2002 гг. – профессор исторического факультета КазНУ им.аль-Фараби;

2002-2014 гг. – декан факультета истории, археологии и этнологии КазНУ;

2014-2018 гг. – зам.директора по научной работе Национального музея РК.

2018-по н.в. – главный научный сотрудник отдела «Археологии и этнографии» Национального музея РК.

Научные интересы: антропогенез, история древнейших культур Евразии, проблемы заселения территории Центральной Азии и Казахстана первобытным человеком, его культура, миграции и этнические связи.

Научные открытия: Первооткрыватель более 200 памятников палеолита в разных регионах Казахстана, среди которых – Кошкурган, Шоктас, Кызылтау, Мугалжары, Арал, Узень, Майбулак, Ушбулак и т.д. получившие мировую известность. Впервые в Казахстане Таймагамбетовым Ж. получены абсолютные даты для стратифицированных памятников палеолита – Кошкургано-Шоктасского комплекса, ст.им.Ч.Валиханова, Шульбинка, Майбулак, Ушбулак, Караунгур.

Руководство международными археологическими экспедициями: руководитель Международной интернациональной экспедиции  с участием специалистов из США, Германии, Италии, Румынии, Бельгии, Австралии, Японии, Индии (с 2013 г. по н.в.); соруководитель совместной Казахско-Российской экспедиции (с 1992г. по н.в.); Казахско-Российско-Узбекской экспедиции (1996-2002гг); Казахско-Российско-Кыргызской экспедиции (1996-2002гг);, а также экспедиции ЕНУ им. Л.Н.Гумилева, Назарбаев университета и Национального музея РК (с 2016 года), а  с 1980 года постоянный руководитель многочисленных археологических экспедиции по изучению памятников каменного века на территории Казахстана.

Международные и ведомственные гранты:  INTAS, Европейский, Германии, США, Японии, России, Назарбаев университета, МОН РК, МИКиС РК.

Научные публикации: автор, соавтор 49 монографий, учебников, учебных пособий и более 420 научных статей изданных в ближнем и дальнем зарубежье на 10 языках мира, а также более 100 научно-популярных статей.

Инициатор и основатель: 1. Музея палеолита Казахстана — единственного на территории СНГ (в КазНУ им.аль-Фараби, 2000г.).; 2. Международной лаборатории «Геоархеология». (в КазНУ им.аль-Фараби, 2013г.); 3. Научно-исследовательского Института «Халық қазынасы» (при Национальном музее РК, 2015г.)

Участие в зарубежных конференциях, экспедициях по линии ЮНЕСКО:

Бельгия, Германия, Франция (2), Пакистан, Арабская Республика Египет (2), Китай (3), США, Южная Корея (2), Япония, Великобритания, Испания, Израиль, страны  СНГ – Россия, Узбекистан, Таджикистан, Туркменистан, Кыргызстан, Азербайджан.

Подготовка кадров: под его руководством защищены 2 доктора PhD, 9 кандидатов наук, десятки магистров по истории, археологии. Является руководителем докторских диссертаций соискателей не только Казахстана, но из Кыргызстана, Туркменистана. Его ученики работают во Франции, Японии, России, Кыргызстане.

Награды: Заслуженный деятель РК. 2013 г.;

— Лауреат премии им.Ч.Ч.Валиханова  МОН РК. 2001 г.;

Почетный работник образования РК. 2007 г.;

— Лауреат серебряной медали им. А.Байтурсынова. «Лучший автор» 2008 г.;

— Лучший преподаватель Казахского национального университета им.аль-Фараби. 2009 г.;

— Лучший преподаватель вуза Республики Казахстан. 2010 г.;

— награжден нагрудным знаком Республиканского научного-практического центра «Дарын» МОН РК за значительные успехи в деле воспитания и обучения одаренных детей в Олимпиадах и научных проектах. 2009 г.;

памятной медалью в честь 550-летия Казахского ханства. 2015 г.;

— медалью «Конституции РК 20 лет». 2015 г.;

медалью им. М.К. Козыбаева. 2016 г.;

— медалью «25 лет Независимости Республики Казахстан». 2016 г.

-дважды Государственный стипендиат Министерства образования РК за выдающийся вклад в развитие науки и техники (1997-1999 гг; 2006-2008 гг.).