Mirjaqyp-Dy'latulyTy'g'an jeri — Torg'ai' y'ezinin', Saryqopa oblysynyn' birins'i ay'yly(qazipri Qostanai' oblysynyn' Jankeldi ay'danyna qarasty «Qyzbel» ay'yly). A'kesi — Dy'lat ai'mag'yna aty s'yqqan s'eber kisi bolg'an, er turman jasap, etik, ma'si tikken. S'es'esi — Da'mes' oi'yn toi'dyn' bazary, a'ns'i kisi bolg'an. A'kesi balalaryn jastai'ynan oqy'g'a beredi. Alg'as'qyda bala Mirjaqyp ay'yl moldasynan oqyp, hat tani'dy. Moldadan eki jyl oqyg'annan kei'in, 1897-1902 jyldary, ay'yl mektebinde oryss'a oqytatyn Muqan mug'alimnen da'ris alady. Bul mektep Mirjaqyptyn' bilimin tolyqtyry'men qatar, azamat retinde qalyptasy'yna da asa zor yqpal jasai'dy, Muqan mug'alim uly ag'arty's'y Ybyrai' Altynsari'n irgetasyn qalag'an oqy' ornynyn', da'lirek ai'tqanda, Torg'ai' qalasyndag'y y'ezdik orys-qazaq mektebinin' tu'legi bolatyn. O'z s'a'kirtterine de ol osy ry'hta ta'lim-ta'rbi'e, teren' bilim beredi.

Mirjaqyp anasynan eki jasynda, a'kesinen on eki jasynda ai'yrylyp, ag'asy Asqardyn' qolynda ta'rbi'elenedi. Asqar a'kesi Dy'lattyn' Mirjaqyptyn' oqyp, bilimdi azamat bolyp, o'sy'in armandag'an tilegine sai', inisinin' oqy'yn a'ri jalg'ap, bilim aly'yna ereks'e ko'n'il bo'ledi. Ay'ylda ty'yp, ay'ylda o'sken, ay'ylda oqyp, ay'ylda qyzmet etip, «ay'yl mug'alimi» atang'an zerdeli jas ay'yl turg'yndarynyn' ay'yr turmysyn, ten'digi joq ai'anys'ty ha'lin ko'rip, tu'n'ile tu'rs'igip, tebirene tolqi'dy.

Bul kezen' pats'a o'kimetinin' otars'yldyqty qazaq dalasynda ku'rt ku's'ei'tip, qalyn' elge tizesin qatty batyryp turg'an s'ag'y bolatyn. Bul jag'dai' sol kezdegi qazaqtyn' ko'zi as'yq, oqyg'an, zi'i'aly azamattaryna qozg'ay' saldy. Narazylyq ty'dy. Ku'resy'din' joldary qarastyrylyp jatty. Onyn' negizgi joly retinde oqy'g'a, bilim aly'g'a umtylys ku's'ei'di. Birte-birte halyq sai'asi' qubylysqa ai'nalyp, el is'inde otars'yl sai'asatqa qarsy ult-azattyq i'dei'alary ty'yndady. Pats'alyq Resei' de birins'i by'rjy'azi'i'alyq-demokrati'i'alyq du'mpy'din' qarsan'ynda bolatyn.

Ezilgen eline es boly'g'a, jog'yn joqtap, mun'yn mun'day'g'a sert bai'lai'dy. Halyq isine bar bolmysymen bu'tindei' berilip, «Qalg'ans'a jarty jan'qam men seniki, Pai'dalan s'ary'an'a jarasa, alas'!» dep bar day'symen jar salady.

O'z betins'e talpynyp, bilim ji'nap, orys tilin jetik men'gergen Mirjaqyp orystyn' ozyq oi'ly azamattarynyn' en'bekterimen tanysy'y arqasynda zamana tozan'yn sy'yryp, du'ni'eni du'r silkindirer day'yldy ku'nderdin' taqap kele jatqanyn o'zgelerden buryn sezedi.

Mine, osyndai' ku'rdeli kezen'de, 1904 jyly Mirjaqyp Omby qalasyna keledi. Osynda ult zi'i'alylarynyn' ustazy Ahmet Bai'tursynulymen kezdesedi. Budan kei'ingi y'aqytta bipi — ustaz, bipi — izbasary retinde juptaryn jazbai'dy. 1905 jyly Mirjaqyp Ahmet Bai'tursynulymen bipre Qarqaralydag'y sai'asi'-buqaralyq jumystarg'a qatysady. 1905 jyly pats'a o'kimetine qazaq halkynyn' atynan peti'tsi'i'a jazy's'ylardyn' qatarynda bolady.

Ken' dalasynda alan'syz o'mir su'rip, mal bag'yp jatqan bei'qam halqyn: «Ko'zin'di as', oi'an, qazaq, ko'ter basty, O'tkizbei' qaran'g'yda beker jasty» dep jyrymen julqylap oi'atyp, olardy bilimge, el u's'in pai'daly is a'reketke s'aqyrady. Bu'kil halyqtyn' erkindikke jety'inin' basty s'arty tu'nek bolyp torlag'an qaran'g'ylyq ui'qysynan oi'any', du'r silkinip, nadandyqtan aryly' dep bilgen ol: «Oi'an, qazaq!» dep uranday'dan tang'an joq. Sondyqtan da onyn' u'ni qalyn' ui'qydag'y qazag'yn qulag'ynyn' tu'binen «masa» bolyp, maza bermei' yzyn'dap oi'aty'dy murat tutqan o'zinen on eki jas u'lken ry'hani' ag'asy Ahmet Bai'tursynulynyn' u'nimen qatar estilip, qazaq dalasyn qatar s'arlady. Sol egiz u'n tari'h minbesinen qatar ko'ringen eki alyptyn' qas'an son'g'y demderi tay'sylg'ans'a, tag'dyr talqysymen ekey'i eki jaqta ju'rse de, qy'g'yng'a tu'sip, qamay'g'a alynsa da u'zilmei', qatar estilip turdy. Ol ekey'i eki atadan ty'sa da, bir ty'g'an bay'yr edi, eki baspen oi'lasa da, qorytar oi'y bir edi, eki ay'yzben so'i'lese de, s'yg'ar so'zi bir edi. O'i'tkeni olardy ty'ystyrg'an halqynyn' mu'ddesi, oi'landyrg'an halqynyn' qamy, so'i'letken halqynyn' mun' zary bolatyn. Sondyqtan da halqy olardy janas'yr jaqynym dep bildi, olardyn' jubyn jazbai', «Ahan', Jahan'» dep birge atady. Pendelik bar qazaqtan bas tartap, halqynyn' baqyty u's'in ku'resken esil erlerdi o'z halqynyn' jay'y atandyryp, kes'egi ku'ni Qyzyldyn' qyzylko'z jendetteri ekey'in eriksiz ai'yryp, eki jerde atyp o'ltirip, atyn o's'iremiz degende de halqy olardyn' asyl esimderin esinen s'yg'arg'an joq, ai'alap ju'reginde saqtady, ardaq tutty.

1906 jyly Peterby'rgke baryp qai'tady. Bul saparynan ol sai'asi' ku'resker g'ana emes, s'abytty aqyn bolyp oralady. 1907 jyly Peterby'rgte s'yqqan «Serke» gazetine “Jastarg'a» degen o'len'in, bu'rkenpik atpen «Bizdin' maqsatymyz» degen maqala jari'i'alai'dy. Maqalada Mirjaqyp qazaq halqynyn' basyndag'y qi'yn jag'dai'dyn' anyq sebepterin saralap, otarlyq sai'asatty a's'kerelei'di. Pats'a o'kimeti maqala avtoryn tutqyndamaq bolg'anmen, bu'rkens'ik attyn' i'esin taba almai'dy. 1909 jyly Peterby'rgte M. Dy'latulynyn' «Oi'an, qazaq!» atty o'len'der ji'nag'y jaryq ko'redi. Bul kitap ta pats'a a'kims'iliginin' qy'g'ynday'yna us'yrai'dy.

1913 jyly ol Ahmet Bai'tursynulymen bipre «Qazaq» gazetin s'yg'aryp, basylymnyn' budan kei'ingi jumysyna belsene aralasady. 1920 jyly Tas'kentke kelip, sondag'y “Aq jol» gazetinde qyzmet atqarady. 1922 jyly jazyqsyz qamay'g'a alynady. Tu'rmeden s'yqqan son', 1922-1926 jyly Orynbordag'y ag'arty' i'nsti'ty'tynda oqyty's'y bolady. 1928 jyldyn' ai'ag'ynda bip top qazaq zi'i'alylarymen bipre qamay'g'a alynady da, on jylg'a sottalyp, 1935 jyly tutqynda qai'tys bolady.

S'yg'armalyq murasy
Mirjaqyp Dy'latuly — a'debi'ettin' a'r tu'rli janryna qalam tartqan qalamger. Alg'as'qy kitaby — «Oi'an, qazaq!» degen atpen Peterby'rg qalasyndag'y jaryq ko'rgen o'len' ji'nag'y. Odan kei'in 1913 jyly Ornborda «Azamat», al 1915 jyly «Terme» atty o'len'der kitaptary basylyp s'yg'ady. Aqyn o'len'derinin' basty takyryby—el tag'dyry boldy. Alg'as'qy kitaby «Oi'an, qazaq!» jurts'ylyq arasynda ay'yzdan-ay'yzg'a, qoldan-qolg'a tez tarap ketedi. Qai'ta basylady. Kitaptyn' nerizgi mazmuny halyqty oi'aty'g'a, a'diletsizdikpen ku'resy'ge s'aqyrg'an o'len'der qurady. Sol sebepti de kitap tutqyndalyp, avtory qy'g'yng'a us'yrai'dy.

O'zinin' s'yg'armas'ylyq jolyn a' degennen o'len'nen bastag'an Mirjaqyp proza janryna da qalam siltei'di. 1910 jyly onyn' osy janrdag'y ty'yndysy «Baqytsyz Jamal» romany Qazan qalasynda basylyp s'yqty. Bul — qazaq a'debi'etindegi taza ko'rkem proza u'lgisinde ty'g'an tun'g'ys' roman edi. Kitap 1914 jyly ekins'i pet basyldy.

Bul jyldary Mirjaqyp birqatar maqalalar men feletondar jazady. 1922 jyly Tas'kentte eki bo'limnen turatyn «Esep kuraly» oqy'lyg'yn bastyrady. «Balqi'i'a» pesasyn jazady.

M. Dy'latulynyn' s'yg'armalary qazaq elinin' ta'y'elsizdik alg'an kezinen bastap ken'inen jari'i'alana bastady. 1991 jyly s'yg'armalarynyn' bip tomdyq, al 1996-1997 jyldary eki tomdyq ji'naqtary jaryk ko'rdi. M. Dy'latuly s'yg'armas'ylyg'y jo'ninde g'ylymi' zerttey'ler ju'rgizilip, birqatar kitaptar men maqalalar jari'i'alandy.

O'len'deri
O'zinin' alg'as'qy o'len'derinen bastap ty'g'an halqynyn' tag'dyryndag'y qi'yndyqtar men ay'yrtpalyqtardyn' syryna u'n'ilip, onyn' a'ley'mettik tamyryn a's'kereley'di maqsat etken aqyn Mirjaqs' «Oi'an, qazaq!» atty tun'g'ys' o'len'der ji'nag'n mynandai' o'len' joldarymen bastai'dy:

Ko'zin'di as', oi'an, qazaq, ko'ter basty,
O'tkizbei' qaran'g'yda beker jasty.
Jer ketti, din nas'arlap, hal һaram bop,

Qazag'ym, endi jaty' jaramas- ty.
Resei' pats'asynyn' otarlay' sai'asaty, qazaq jurtynyn' hal-jag'dai'y, o'ner-bilimnin' azdyg'y, basqa da tu'rli qacipettep osy to'rt jolg'a syi'yp turg'an sekildi. Onyn u'stine bul joldardy Mirjaqyp s'yg'armas'ylyg'ynyn' o'ne boi'yna tartylg'an temirqazyq, i'dei'anyn' basty bag'dardyn' ko'rinisi dey'ge de bolady. Aqyn u's'in halqynyn' o'mirin jyrlay'dan asqan ma'rtebeli taqyryp joq. Ko'p o'len'derinde ol qazaq elinin' ay'yrtpalyqtag'y, otarlyq ezgidegi jag'dai'yn bai'andai' kelip, eldin' mu'ddesine qyzmet ety'—a'pbip azamattyn' paryzy degen tujyrym jasai'dy. Atap ai'tqanda, «Qazaq halqynyn' buryng'y һa'm bu'gingi hali», «Tars'ylyq halimiz haqynda az mina'jat», «Sai'lay'lar haqynda», «Jastarg'a», “Qazaqtyn' ry' bass'ylaryna», «Atqaminer sumdarg'a», ta'rizdi o'len'derinde qazaq qog'amynyn' si'paty, ondag'y adamdar psi'hologi'i'asy, solardy ko'rgen aqynnyn' o'kinis'ti ku'i'i anyq bei'nelengen. Aqynnyn' sol taqyryptag'y s'yg'armalarynyn' bipi — «S'ag'ym» o'len'i.

…Bir qarag'anda «S'ag'ym» o'len'i aqynnyn' az g'ana sa'ttik ko'n'il ku'i'inen ty'g'an ta'rizdi. A'i'tse de munda jeke bastyn' mun'ynan go'pi a'ley'mettik oi' basym jatyr. El is'indegi bilimsizdik, boi'ku'i'ezdik, jalqay'lyq, enjarlyq, alay'yzdyq ta'rizdi tols' jatqan keselderdi ko're turyp, aqyn mun'ai'ady. Tyg'yryqqa tirelgendei' bolady.

Ju'rekten qas'an s'yg'ar qadalg'an oq,
Jandyrg'an jandy nahaq so'ner me s'oq?
Qajyg'an qam ko'n'ildi bip ko'terer

Janymda jan as'i'tyn adam da joq, —
dep Mirjaqyptyn' o'zi ai'tqandai', halqynyn' turmysyndag'y a'lgindei' keritartpa kems'ilikter onyn' ju'regine oq bolyp qadalady. Sondai' sa'tterde ai'nalasynan o'zine serik bolatyn, tirek bolatyn adam izdei'di. Tappai' ko'n'ili qulazi'dy. Degenmen aqynnyn' mun'y teren' qai'g'yg'a ulass' ketpei'di. O'len'inin' son'ynda: «A'dildik asta qalg'an es' ku'ni joq», — dep, tu'ptin' tu'binde a'dildiktin' jen'etinine senedi. Sol jolda o'zinin' bar ku's'in, o'mirin ai'amai'tynyn bylai's'a jetkizedi:

Men bitken oi'pan' jerge alasa ag'as',
Emespin jemisi ko'p tamas'a ag'as'
Qalg'ans'a jarty jan'qam men seniki —

Pai'dalan s'ary'an'a jarasa, alas'!
Atalg'an o'len' azamat aqynnyn' aldyna qoi'g'an maqsatyn qans'alyqty ai'qyn tu'sinetinin bai'qatady. Aqynnyn' maqsaty—halqynyn' tag'dyryna ara tu'sy', eli u's'in en'bek ety'ge, bel by'y'. Sol sebepti de aqynnyn' o'len'deri el is'indegi nadandyqty, a'diletsizdikti a's'kerelei'di, olardan aryly'dyn' jolyn izdei'di. Ma'selen, «Tars'ylyq halimiz haqynda az mina'jat» o'len'inde qazaq ay'ylynyn' ko'pinisi sy'rettels', ondag'y is'ken-jegenge ma'z, jai'baraqat tirs'iliktin' beti as'ylady. El is'indegi birliktin', yntymaq pen biray'yzdylyqtyn' joqtyg'yn ai'ta otyryp, aqyn el bi'ley' ju'i'esindegi ju'gensizdik pen a'diletsizdikti syng'a alady.

Mirjaqyptyn' osy ta'rizdi azamattyq, a'ley'mettik saryndag'y o'len'derinin' taqyryby da, ai'tar oi'y da, kurylysy da, ai'tyly' ereks'elikteri de a'r aly'an. Aqyn birde halyqtyn' tag'dyryn, bu'gingisi men keles'egin tolg'asa, birde jastardy oqy'-bilimge s'aqyrg'an nasi'hat ai'tady nemese ku'ndelikti o'mirdegi qubylystarg'a qatysty adamgers'ilik ma'selesin qozg'ai'dy, al endi birde pats'a o'kimetinin' ozbyr sai'asatyn, el bi'ley's'ilerdin' a'diletsizdigin synai'dy.

Mirjaqs' qalamynan ty'g'an ko'rkem de ku'rdeli ty'yndy — «Alas'qa» o'len'i. Aqyn halqyna qarata so'i'lep, onyn' o'tkendegi o'mirin esine tu'sirip, jaqsy men jamandy, kes'egi men bu'gingini salystyra otyryp, birqatar a'ley'mettik s'yndyqtyn' betin as'ady.

Aqyn aldymen ku'ni kes'e to'skei'i to'rt tu'lik malg'a tolg'an betegeli qyrlardyn', onda ko's'ip-qong'an berekeli ay'yldardyn' sa'nin a'sem sy'rettei'di, el baskarg'an aqyldy handar men bi'lerdi eske alady.

Saltanat Saryarqada kurg'an qazaq,
Tolyqsyp ju'rgen kes'e ku'nin' qai'da? —
dep kels', el is'inen halqynyn' so'zin so'i'lei'tin s'es'ender men elin, jerin qorg'ai'tyn erler, aqyldyn' keni ispetti dana qari'i'alaryn izdei'di. Solar bar jerde eldin' berekesi de artyk bolmaq

Biraq o'mir Mirjaqs' oi'lag'andai' emes. Bi' — paras'yl, qarttary — qaray'. Birlik joq, alay'yzdyq u'stem. Aqyn osyg'an o'kinedi.

Alas'ym, ai'tqandy alsan', bez bulardan
Es' na'rse ta'y'ip bermes, bilgenge ermes.
Qoi' bag's' qasqyr qas'an opa qylg'an,

Ko're ber o'z betin'men ku'nin'di o'lmes,
— dep, ty'g'an halqyn oi'lany'g'a s'aqyrady. Qoi'dy qasqyrg'a baqtyrg'andai' a'diletsiz zamannyn' jai'yn tu'sindiredi. El basqary's'y zalymdarg'a senbei', o'z ku's'imen ku'n ko'ry' qajettigin ai'tady.

Mirjaqyp el is'indegi kems'ilikterdi a's'kerelei' otyryp, halqyna odan aryly'dyn' jolyn ko'rsetedi. O'zinin' «S'a'kirt», “Nasi'hat g'y'my'mi'i'a» ta'rizdi birqatar o'len'derinde o'ner men bilim ji'nay'dyn' pai'dasyn bipins'i kezekke qoi'ady. Tipti adamgers'iliktin' o'zi bilimnen, oqy'dan bastalady degen oi' ai'tady.

«Baqytsyz Jamal» romany
Halyq tag'dyry M. Dy'latulynyn' prozalyq s'yg'armalaryna da arqay' boldy. 1910 jyly onyn' «Baqytsyz Jamal» atty romany jaryq ko'rdi. Bul roman jazy's'ynyn' s'yg'armas'ylyq jolyndag'y iri tabys qana emes, bu'kil qazaq a'debi'etindegi eley'li ko'rkem ty'yndy boldy. «Baqytsyz Jamal» qazaq a'debi'etinde ko'rkem prozalyq u'lgide jazylg'an tun'g'ys' roman edi. Mirjaqyp osy s'yg'armasy arqyly budan kei'in jazylg'an T.Jomartbaevtyn' «Qyz ko'relik», S.Ko'beevtin' «Qalyn' mal», S.Torai'g'yrovtyn' «Qamar culy'», t.b. romandaryna jol as'ty. Bulardyn' ba'ri de sol kezektegi asa man'yzdy a'ley'mettik ma'selege arnaldy. Qazaq ay'ylynyn' turmysy jai'ynda jazyldy. A'i'elderdin' bas erki, qog'amdag'y jag'dai'y ty'raly bai'andady.

«Baqytsyz Jamal» romanynyn' oqi'g'asyna arqay' bolg'an ma'sele de osy, eski a'det- g'uryptyn' qyspag'yna tu'sken qazaq qyzynyn' tag'dyry. Su'i'genine qosylyp, baqytty o'mir su'ry'di armandag'an boi'jetkennin' tragedi'i'alyq joly. S'yg'arma sol kezen'degi qazaq dalasynyn' s'ynai'y tynys-tirs'iligin ko'rsetetin эpi'zodtan bastalady. … Jai'lay'g'a jan'a ko's'ip qong'an ay'yl. Say'malko'l man'yna jag'alai' tigilgen ki'iz u'i'ler. Bi'e bai'lap, qymyz sapyrg'an jai'ma-s'y'aq ay'yl adamdary. Qystai' aralasa almai', sag'ynysqan jurt endi birin-biri qonaqqa s'aqyryp ma'z. U'i' jag'alap qymyz is'ken jastar… Osylai's'a jai'baraqat jatqan ay'ylg'a pats'a ulyqtary kele jatqany ty'raly habar tarai'dy. Abyr-sabyr bastalady. Ay'yl syrtyna u'i' tigiledi. Arnai'y u'i'ge kelip tu'sken eki ulyqty «la'bbai', taqsyr» dep ku'tken ay'ylnai'dyn' so'zinde de ereks'e bir maqtanys' seziledi. Mirjaqyp Dy'latuly osy s'ag'yn ko'rinisti sy'rettey' arqyly o'z zamanynyn' turmys-jag'dai'yn, adamdardyn' psi'hologi'i'asyn da'lme-del beredi. Ay'yl adamdarynyn' o'zara a'n'gimelerinen, ay'ylnai' bastag'an belsendilerdin' is-a'reket, minez-qulyqtarynan jazy's'y mol syr uqtyrady. …Da'l osyndai' abyr-sabyr sa'tte ay'yl qazag'y Sa'rsenbai'dyn a'i'eli bosanyp, du'ni'ege qyz bala kelgeni ty'raly qy'anys'ty habar jetedi. Du'ni'ege kelgen bul sa'bi' romannyn' bas kei'ipkeri Jamal bolatyn. Tabi'g'atynan zerek jaratylg'an Jamal moldadan eskis'e, jan'as'a oqyp, hat tani'dy. Tu'rli hi'ssa-dastandardy ko'p oqi'dy. Birqataryn jatqa da ai'tatyn bolady. So'i'tip eldin' ko'zine tu'sip, qyz ai'ttyram dey's'ilerdin' nazaryna iligedi. Jamal on bes jasqa keldi. Suly'lyq, aqyl, saltanat u's'ey'i bir-birine my'afi'q kelip, Jamal sol eldin' qyzynyn' aldy boldy. Bul ai'tylmys' artyqs'ylyg'ynyn' u'stine so'zge bek usta bolyp, o'z oi'ynan s'yg'aryp o'len' de jazatyn boldy. Olai'-bulai' qaljyn'men so'i'lesken bozbalany so'i'letpei'tin edi. El is'inde tildi bozbalalardyn' ko'zi tu'se bastap, s'et elderge de «Sa'rsenbai'da bek ko'rkem bir aqyn qyz bar» degen laqap jai'yla bastady. Ko'rkine aqyly sai' bolyp boi'jetken Jamaldy Bai'jan degen bai' balasy Jumang'a ai'ttyrady. Qyz s'es'esinin' qarsylyg'yna qaramastan, Sa'rsenbai' bolas'aq qudasynyn' bai'lyg'yna qyzyg'yp, qudalyqqa kelisedi. Biraq bai' balasy topas, nas'ar bolady. Jamal ony mensinbei'di. So'i'tip ju'rgende bir toi'da oqyg'an, ma'deni'etti, jan'as'a ki'ingen, sypai'y, a'depti G'ali' degen jigitpen tanysyn, ko'n'ilderi jarasady. Arada biraz y'aqyt o'tip, qyzdyn' Jumang'a uzatylar s'ag'y ty'g'anda, Jamal G'ali'men qol ustasyp qas'yp ketedi. Jastardy qy'dalay' bastalady. So'i'tip ju'rgende ai'aq astynan G'ali' ay'yryp qai'tys bolady. Qai'g'yg'a batqan Jamal ko'p uzamai' Jumang'a uzatylady. Ko'rmegen qorlyqty ko'redi. Aqyr ai'ag'ynda bir borandy ku'ni G'ali'dyn' qabirinin' basyna baryp, jylap jatyp qai'tys bolady. Romanda oqi'g'a jelisi—sy'retteletin ay'yl o'miri, a'r tu'rli a'ley'mettik toptar o'kilderi arasyndag'y qarym-qatynastar men jekelegen adamdar tu'sinigindegi qai's'ylyqtar s'yrmay'yna tu'sken Jamal men G'ali'dyn' mo'ldir mahabbaty, o'z erkindikterine jety' jolyndag'y u'mtylysy osy arnada o'rbi'di. Aqyr ai'ag'ynda tragedi'i'amen ai'aqtalady. M. Dy'latuly bul oqi'g'any kezdei'soq bolg'an birdi-ekili jai' retinde qaramai'dy. G'as'yqtar tragedi'i'asyn ol qazaq dalasyndag'y a'ley'mettik ma'sele da'rejesine ko'teredi. Sol arqyly qazaq qyzdarynyn' bas erki, jastardyn' o'z qalay'ymen o'mir su'ry' qajettigi ty'raly oi' usynady. Jazy's'y u's'in a'i'eldin' bas bostandyg'y, o'zinin' su'i'genine qosylyp, o'mir su'ry'ge mu'mkindik aly'y en' bir tu'i'indi ma'sele boldy. Ol a'i'eldin' aryn ai'aqqa basatyn eski a'det-g'urypqa u'zildi-kesildi qarsy s'yg'ady. Mirjaqyp Dy'latulynyn' romandag'y Jamal bei'nesin somday'dag'y jan'alyg'y da o'zinin' osy i'dei'asyna negizdeledi. Romandag'y G'ali' — sol zamandag'y oqyg'an, ma'deni'etti jastarynyn' ji'yntyq bei'nesi. Syrt kelbetine aqyly sai' jigit G'ali'dyn' a'rbir is-a'reketinen, so'i'legen , jazg'an hattarynan bul qasi'et ai'qyn an'g'arylady. Al s'yg'armadag'y Bai'jan bai', onyn' balasy Juman, sondai'-aq Jamaldyn' a'kesi Sa'rsenbai', u'lken s'es'esi Qalampyr — eski psi'hologi'i'anyn' adamdary. Olarg'a adamgers'ilikten go'ri bai'lyq, s'en maqtanys'y qymbatyraq. Tutastai' alg'anda, «Baqytsyz Jamal» romany sol kezdegi tari'hi'-a'ley'mettik s'yndyqty s'ynai'y da ko'rkem bei'neley'imen, avtorlyq i'dei'anyn' ai'qyndyg'ymen o'zinen kei'ingi qazaq prozasynyn' o'rkendey'ine da'stu'rli jol ko'rsetti, u'lgi boldy.