Ky'rmangazy-Sagyrbai'y'ly(1818, By'keevskai'a Orda, Rossi'i'skai'a i'mperi'i'a — 1889, By'keevskai'a Orda, Astrahanskai'a gy'berni'i'a, Rossi'i'skai'a i'mperi'i'a) — kazahski'i' narodnyi' my'zykant, kompozi'tor, dombri'st, avtor ki'y'ev (pes dli'a dombry). I'z roda Kyzylky'rt, on eki' Ata Bai'y'ly. Okazal bols'oe vli'i'ani'e na razvi'ti'e kazahskoi' my'zykalnoi' ky'lty'ry.

Rodi'lsi'a v 1823 gody' v By'keevskoi' Orde, v y'roс'i'щe Ji'deli' (nyne rai'on Janakala, Zapadno-Kazahstanskoi' oblasti'), v i'y'rte bedni'aka Sagyrbai'a. S rannego detstva zani'malsi'a i'groi' na dombre. Rano poi'avi'vs'ai'asi'a sklonnost malс'i'ka k my'zyke ne vyzyvala y' ottsa odobreni'i'a. Mat Ky'rmangazy Alka, с'elovek i'arkoi' i'ndi'vi'dy'alnosti' i' si'lnoi' voli', naoborot, razdeli'ala li'y'bov syna k my'zyke i' podderji'vala ego. V vozraste 6 let pod davleni'em jestokoi' ny'jdy Ky'rmangazy byl otdan v pasty'hi'. V rodnom ay'le Ky'rmangazy s y'vleс'eni'em sly's'al zaezji'h ki'y'i's'i', sredi' kotoryh osobo vydeli'alsi'a ki'y'i's'i' Y'zak, kotoryi' zameti'l v i'y'nom Ky'rmangazy osobyi' i'nteres k my'zyke i' predskazal emy' bols'oe by'dy'щee. V vozraste 18 let Ky'rmangazy poki'daet rodnoi' ay'l i' naс'i'naet ski'talс'esky'i'y' ji'zn brodi'aс'ego ki'y'i's'i'. Vmeste s Y'zakom on y'с'astvy'et v sosti'azani'i'ah, razvi'vaet svoё masterstvo i' vydvi'gaetsi'a v ri'ady vydai'y'щi'hsi'a dombri'stov.
Byl oс'evi'dtsem narodnogo vosstani'i'a kazahov By'keevskoi' ordy (1836—1838) pod ry'kovodstvom I'satai'a Tai'manova i' Mahambeta Y'temi'sova proti'v hana Djangi'ra i' ry'sskogo koloni'ali'zma. Odi'n i'z pervyh ki'y'ev «Ki's'kentai'» («Malyi'») — byla posvi'aщena narodnomy' vosstani'i'y'. Za otkryty'i'y' kri'ti'ky' bogatyh podvergalsi'a presledovani'i'am. Ky'rmangazy Sagyrbai'y'ly byl neodnokratno zatoс'en v ti'y'rmy', odnako, on ni'kogda ne sdavalsi'a. On si'del v ti'y'rmah Y'ralska, Orenby'rga; sy'щestvy'i'y't svedeni'i'a, с'to emy' pri'hodi'los si'det v I'rky'tskoi' ti'y'rme. Pereji'vs'i'i' ski'tani'i'a, oskorbleni'i'a i' presledovani'i'a ki'y'i's'i' sozdaet ki'y'i' «Alatay'» i' «Saryarka», otrazi'vs'i'e gly'boki'e dy'my naroda o nezavi'si'mosti' i' svobode, li'y'bov k svoei' zemle.
Ky'rmangazy byl znakom s predstavi'teli'ami' ry'sskoi' progressi'vnoi' ky'lty'ry — fi'lologami', i'stori'kami', эtnografami', kotorye sobi'rali' materi'al o kazahskoi' my'zyke, my'zykantah i' narodnyh i'nstry'mentah. Sovremenni'k Ky'rmangazy Sagyrbaeva y'ralski'i' jy'rnali'st i' poэt Ni'ki'ta Savi'с'ev v gazete «Y'ralski'e voi'skovye vedomosti'» pi'sal: «Sagyrbaev — redkai'a my'zykalnai'a dy's'a i', poly'с'i' on evropei'skoe obrazovani'e, to byl by v my'zykalnom mi're zvezdoi' pervoi' veli'с'i'ny…» Ki'y'i' «Lay's'ken» Ky'rmangazy posvi'ati'l ry'sskomy' dry'gy', kotoryi' pomog emy' v try'dnye mi'ny'ty ji'zni'. Ego dry'jeski'e с'y'vstva otrajeny takje v ki'y'i'ah «Mas'i'na», «Perovski'i' mars'» i' dry'gi'h.
V 1862 gody' Ky'rmangazy nakonets vstreс'aetsi'a s zemli'akom, dry'gi'm veli'ki'm ki'y'i's'i' Day'letkereem. Oba dombri'sta-i'mprovi'zatora zametno povli'i'ali' dry'g na dry'ga. Ki'y'i' Day'letkerei'a «By'lby'l» (Solovei') Ky'rmangazy vkli'y'с'i'l v svoi' reperty'ar.
Vers'i'noi' tvorс'estva Ky'rmangazy i'avli'aetsi'a ki'y'i' «Sary-Arka» napolnennyi' svetloi' tonalnosti'y', ri'sy'i'y'щi'i' karti'ny' beskrai'ni'h prostorov kazahskoi' stepi'. Osobye pri'ёmy i'gry Ky'rmangazy, vo mnogom razvi'vai'y'щi'e my'zykalny'i'y' tehni'ky' togo vremeni', berejno vospri'ni'ali' i' razrabotali' ego y'с'eni'ki' i' posledovateli'. Sredi' ni'h byli' Mahambet Y'temi'sov, Di'na Ny'rpei'sova, Ergali' Esjanov i' dry'gi'e.
V 1880 gody' Ky'rmangazy poseli'aetsi'a v mesteс'ke Sahma pod Astrahani'y'. Ky'rmangazy, y'my'drennyi' opytom, stavs'i'i' gly'bokoy'vajaemym aksakalom v narode, sobi'raet vokry'g sebi'a preemni'kov po i'spolni'telskomy' i'sky'sstvy' — эto Di'na Ny'rpei'sova, Ergali' Esjanov, Mamen, M. Sy'lei'menov. S'i'roko i'zvestnye v to vremi'a dombri'sty — Kokbala, Menetai', Menkara, Sy'gy'rali', Torgai'bai', S'ora — takje sс'i'tali' sebi'a y'с'eni'kami' Ky'rmangazy.
Y'mer v 1896 gody', pohoronen on v sele Altynjar nynes'nego Volodarskogo rai'ona Astrahanskoi' oblasti' Rossi'i'.
K nastoi'aщemy' vremeni' sohrani'los 60 ki'y'ev Ky'rmangazy.
Kazahstanski'i' kompozi'tor i' sobi'ratel folklornoi' my'zyki' Evgeni'i' Bry'si'lovski'i' byl pervym, kto vzi'alsi'a za reabi'li'tatsi'i'y' i'meni' geni'alnogo Ky'rmangazy, slyvs'ego v kazahskoi' stepi' «ney'pravli'aemym razboi'ni'kom». Popy'li'arnost my'zyki' Ky'rmangazy v nas'e vremi'a, pri'svoeni'e ego i'meni' Alma-Ati'nskoi' konservatori'i' — odna i'z veli'с'ai's'i'h zasly'g Bry'si'lovskogo.